Pembe Akgün: Çağımızda çağdaş insan çoğunlukla etken değil edilgen, yaşamıyor da uzaktan seyrediyor

Aynur Gürül Turan

Gerek yurt içi gerekse yurt dışında birçok oyunuyla bilinen, en son Ankara Devlet Tiyatrosu’nda sahnelenen ‘Periferi’ ile de dikkat çeken, oyuncu, eğitmen, hikaye ve oyun müellifi Pembe Akgün, Lisan Tarih ve Coğrafya Fakültesi Tiyatro Kısmı Dramatik Müelliflik Kürsüsü mezunu.

Kitabına ismini veren İris çiçeğini, çabucak tüm hikayelerinde mevtle hayat, yerle gök, dünya ile cennet ortasında bir köprü olarak odağa oturtan müellifin, Antik Yunan Mitolojisinin yanı sıra değişik kültürlerden beslenen alt metinleri seçkin bir okur zihninde adeta yine üretilmeyi bekleyen çoğul manalar saklıyor. Edebiyatla kurduğu bağın temelini merakın oluşturduğunu tabir eden Pembe Akgün’le, Nota Bene Yayınları’ndan çıkan birinci hikaye kitabı Mona İris’i, edebiyatı ve edebiyatını konuştuk.

Her hikayede, hikayelerin ana izlekleriyle ve okura yansıtması gereken atmosferle çok uyumlu, farkındalığı besleyen cümleler kuran bilge karakterler karşımıza çıkarak, mevtle ömür ortasında hiç de yabancı olmadığımız eşiklerle yüzleşmemizi istiyor üzere. Bu biçimde okura bir ayna tutarak kendisiyle yüzleşmesini, insan varlığı; varlık olma/ var olma halleri üzerinden etik sorgulaması yapmasını mı istediniz?

“Tüm sanatlar şov sanatıdır” der Le Guin. Hikayelerinin okunup, oyunlarının sahnelenmesini yazarken kim umut etmez ki? Dünyaya çığlık çığlığa ağlayarak geliyoruz ve bu varlık çığlığını tüm hayatımız boyunca -sesli veyahut sessiz- atmaya devam ediyoruz.

Mona İris, Pembe Akgün, Nota Bene Yayınları, 96 syf., 2022.

Sanatçı da yapıtlarıyla yapıyor bunu. Bana gelince; çoğunlukla yaşarken fark ettiğim, üzerinde düşündüğüm, sorular sorduğum, sıkıntı edindiğim şeyler hakkında yazıyorum. Kendimle söyleştiğim bir kavramı, bir olguyu, bir çelişkiyi hem kendim hem de öbürleri için kurmaca bir metinde görünür hale getiriyorum da denebilir. Tüm bunları yaparken, yüzlerce binlerce yıldır insanın beşere, insanın dünyaya yaptığını ve lakin bir arpa uzunluğu yol almış olduğumuzu görmezden gelemiyorum maalesef… Yani, “yüzleştirmek” sözcüğüyle tanımlamasam da James Joyce üzere ben de, “Soyumun yaratılmamış vicdanını dövmek” istiyorum olağan vakit zaman.

İsimleriyle, taşıyacağı niyeti uygun formda temsil eden karakterinizi, alışılmadık yerlerde ve alışılmadık olay örgüleri içinde, sade, akıcı, anlaşılır bir lisanla kurgulamışsınız. Yazarken nelere dikkat eder, neleri önemsersiniz, metne estetik bir paha katma derdi güder misiniz?

Chomsky “Dil sonsuz sayıda yapıta dönüşebilir,” der. Benim kalemimden bu hikayeler bu biçimde çıktı. On yıl sonra yazsaydım eminim daha farklı olurdu. Yazarken bilhassa farklı estetik tasalar peşine düştüğümü söyleyemem, lakin dengeli, bütünlüklü, katmanlı, güçlü metinler olmasını istek ettim. Hikayenin imkanları içinde o denli de oldu sanırım.

Bazı edebi çalışmalarda içerik, yapıtın biçimine/formuna karar verebiliyor. Örneğin siz “Su Kuklacısı” hikayesini mektup tipinde kurgulamışsınız. Bildiğim kadarıyla birtakım müellifler da metnin biçiminin, içeriği etkilemesine/ belirlemesine müsaade veriyor. Sizin kaleminiz biçim ve içerik bağından nasıl etkileniyor dersiniz?

Öykülerimi yazarken biçimlerini de içeriklerini de temelde karakterlerim belirledi diyebilirim. İster Japonya’da, ister İstanbul’da yahut Zagreb’de yaşıyor -yahut ‘Sümbül Saç’ hikayesinde olduğu üzere ölmüş- olsun karakterlerim, birinci cümlelerinden itibaren geçmişleriyle, içinde bulundukları vakitle, yerle, uğraştıkları sıkıntılarla dayattılar varlıklarını. Biraz onlar beni zapt etti, biraz da ben onları…

Süsen ya da iris çiçeği olarak da bilinen, ülkemizde yaygın kullanılan ismiyle zambak, tüm hikayelerinizde bir formda kendini gösteriyor. Hikayelerinizi bu türlü bir odakta bir ortaya getirme fikri nasıl gelişti?

Doğa, bilhassa de ağaçlar, bitkiler, çiçekler ve onlar hakkında bilgi edinmek oldum mümkün ilgimi çekmiştir. Mitolojiyse sırf ilahlarla insanı değil çabucak her şeyi tanımlayan, manalandıran, kendince hudutlarını belirleyen, bir cins “bilim öncesi” üzere gelir bana… Hesiodos’un ‘İşler ve Günleri’ni veya Homeros’un ‘İlyada’sını okursanız pek çok ırmağın, hayvanın, bitkinin, ağacın ismine rastlarsınız. Ayrıyeten bunların nasıl ve ne gayeyle yaratıldıklarına dair mitlere de. Tanrıça İris de bunlardan biri. Süsenlerse –çocukluğumdan beri- bilhassa mezarlıklara dikilmiş olmalarıyla ilgimi çekerlerdi… Hangimiz gökkuşağının altından geçmeye kalkmadı ki çocukken? Husus tekrar dönüp dolaşıp Freud’a geliyor galiba; “çocukluğun oyunları, büyüklerin fantezileri…” Kitaba dair çok da açıklayıcı olmasın diyerek bu kadarını söyleyeyim müsaadenizle.

“Mona İris” dışında, hikayelerinizin çabucak hepsinde vakit, vicdan, çıplaklık, mor renk, cennet, cehennem, an, eşik kavramları geçiriyor. Bu kavramların sizdeki sorunu nedir? Tekrarlanan bu kavramların birlikteliğiyle vurgulamak istediğiniz belirli bir fikir var mı?

Hepsini tek tek burada anlatırsam, kimse gülmediği için fıkrasını açıklamak zorunda kalan anlatıcı durumuna düşerim sanırım. Birlikte veyahut tek tek manaları hikayelerin içinde gizli, bu yüzden okuyucuya bırakmayı tercih etmek isterim müsaadenizle. Yalnızca “an ve eşik” için bir şeyler söyleyeyim isterseniz. Hikaye karakterlerimin birçok, sizin de fark ettiğiniz üzere, ya bir eşikte, ya onu aşmış ya da orada sıkışıp kalmış durumda. Çatışma buradan doğuyor. “An” ise bana mozaikleri hatırlatıyor. Hayat seyahatimiz sırasında attığımız -an’lardan oluşan- her bir adımın, geriye dönüp baktığımızda ardımızda izler, lekeler, desenler, fotoğraflar bıraktığını görürüz. Tüm o an’lar bizi bugünkü kişi yapmıştır ve her biri bir seçimin, hasebiyle da bir vazgeçişin izini taşır içinde. Hayatın hayhuyu içinde birçok vakit o an’ların farkında olmuyoruz. Eminim herkes gün gelmiş “o yoldan gitmeseydim, bu okulda değil de şurada okusaydım veyahut onunla değil de şu bireyle evlenseydim bugün nerede olurdum, ne yapardım?” üzere sorular sorarken yakalamıştır kendisini. İşte benim karakterlerimin kimileri o karar an’larını yaşıyor veya sorguluyor hikayelerde. Okuyucu da kendini sorgulasın istiyor.

Çağımızda çağdaş insan çoğunlukla etken değil edilgen, adeta yaşamıyor da uzaktan seyrediyor.

“Görmek” sizin hikayelerinizde de kıymetli bir vurguyla tabir edilmiş. Körleşmenin ve kayıtsızlığın giderek arttığı günümüzde, edebiyatın bireyleri ve toplumu değiştirme/ dönüştürme gücü olabilir mi, bu hususta ne düşünüyorsunuz?

Aslında “görme” Ksenophanes’den Nietzsche’ye, Foucault’un Panoptikon’undan Orwel’in Big Brother’ına, dinler tarihinden günümüzün iktidar anlayışına kadar üzerinde çokça düşünülmüş, yorumlanmış, kullanılmış bir kavram. Benim üzerinde düşündüğüm haliyse, birinci manasıyla birlikte, bir “bilinç seviyesi yüksekliği” oldu. Bu mevzuyla ilgilenmemi sağlayan bir öbür neden de, günümüz beşerinin tavır ve davranışları oldu. Pek çoklarının “gerçeklerden” hazzetmiyor olduğunu fark ettim!

Herkes şaşırmak veyahut büyülenmek istiyordu. Hepimizin her an her yerde seyredildiği ve herkesin görülmeyi çokça istek ettiği bu yüzyılda epey “kör” oluşumuzsa çok ironikti. Bunun çağımızın hem gerçeğine hem de hastalığına dönüşmüş olduğuysa aşikâr. Kısacık ömürlerimizi imajların, boş inançların, sanal kainatların arkasına saklayarak ve büsbütün kendimizden, birbirimizden uzaklaşarak yaşamayı tercih ediyor oluşumuzsa acıklı… Utançtan, acıdan, mutsuzluktan, ümitsizlikten veyahut varoluşun katlanılmaz anlamsızlığından kaçıp, daima yaptığı üzere sorumluluğu üzerinden atmaya çalışıyor aşikâr ki insanoğlu. Bundan dolayı Elysiumun yerini cennet, cennet düşünün yerini metaverseyahut diğer bir gezegenin keşfi alıyor sanırım. Tüm bunları düşündüğümdeyse, olanı da, olanın arkasındaki gerçeği de, olabilecek olanı da en çarpıcı formda sanatın, bilhassa de edebiyatın ortaya koyabileceğini, onun imkanları veya palavraları vasıtasıyla -en azından gerçeğin bir kısmına- ulaşılabileceğini varsayıyorum.

RUHUN ŞİFA KAPISI

Edebiyatın sınırsız ve tarafsız olma özelliğiyle -ve natürel ki alıcısı itibariyle de- çok daha demokratik bir alan sunduğuna inanıyorum. Bu alan hem birbirimizi hem de kendimizi anlamak ismine çok değerli… Antik Roma’da kütüphanelerin giriş kapısında Ruhun Şifa Kapısı yazarmış, bu tesadüf olmasa gerek diye düşünüyorum.

Özetle; edebiyat günümüzde bir şeyleri değiştirir mi, değiştirirse neyi, ne kadarını değiştirip dönüştürür bilmek mümkün değil elbette, – esasen bu türlü bir zaruriliği da yok – ancak tekrar de yazarak, çizerek, üreterek, bir ümitle yola devam ediyoruz, etmeliyiz de. İtalo Calvino “Edebiyata daha çok inan, içinde yaşadığımız fecî yıllardan bize kalan bir tek o olacak” diyor. Ben edebiyata inanıyorum.

Related Posts

Yaşlandıkça inci üzere beyaz dişlere sahip olmak ve dişlerinizi korumak için kesinlikle bunları yapın!

Sağlıklı dişler ve diş etleri, hareketliliğin, istikrarın, iştahın, bilişsel marifetlerin ve cümbüşün hiçbirinden ödün verilmediği sağlıklı …

Sağlığa faydaları saymakla bitmeyen şalgam suyu nasıl yapılır?

Türk mutfağının ayrılamaz bir parçası olan şalgam doğru tüketildiğinde faydaları saymakla bitmez. Şalgam, sebze kategorisine girer ve içeceği …

Esra Ezmeci’ye iğrenç metrobüs ifşası! Bakın kocası bayanlara ne yapıyormuş?

Psikolog Esra Ezmeci, takipçilerinden gelen soruları yanıtlamaya devam ediyor. Alaka uzmanlığı yapan Ezmeci, çapalama ve tuzlama teknikleri ile …

‘Az sohbet çok şarkı’

Şarkıcı, “Harika bir mekanda eserlerimi söyleyeceğim için sabahtan beri heyecan içindeyim. Bu gece az sohbet, çok şarkı” diye konuştu. -HÜSEYİN ALTUN

İrem Derici’den ‘Bizi pavyona götür’ tezahüratına cevap!

Özel hayatı ve sosyal medya paylaşımlarıyla magazin gündemden düşmeyen, Türkçe popun başarılı isimlerinden İrem Derici, geçtiğimiz ay Artvin’de …

Bakirelik itirafıyla şaşkına çeviren Merve Taşkın, Türkiye’den ayrıldı! Çıplak pozu olay olur

Beşiktaş’ın yakışıklı kalecisi Loris Karius’un kendisine ilgi gösterdiği yönündeki iddiasının ardından bir anda magazin gündemine oturan fenomen …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.